जगतकल्याणे कुमारकार्तिकेयः अवदानम्

Abstract

      संस्कृतसाहित्यस्य प्राचीनग्रन्थः ऋग्वेदात् आरभ्य आधुनिकसंस्कृतसाहित्ये रेबाप्रसादद्विवेदी कुमारविजय-महाकाव्यपर्यन्तं कुमारकर्तिकेयस्य परिचयः अनेकेषु ग्रन्थेषु वर्तते। वाल्मीकि-रामायणे, वेदव्यास-महाभारत-पुराणेषु च कार्त्तिकेयः देव-सेनापतिः, कुमारविजय-महाकाव्ये संसार कार्त्तिकेयः, मृच्छकटिकम्-प्रकरणे चोरस्य मनुष्यस्य देवः। अपि च तमिलसंस्कृतौ कार्त्तिकेयेन पौराणिकविशेषदेवतायाः स्थितिः प्राप्ता, विशेषतः बङ्गलासमाजस्य दृढपुत्रत्वात् सः पूज्यते। वाल्मीक-रामायण-वेदव्यास-महाभारत-पुराण-सूचनानुसारं षट् कृत्तिकाभिः सह संसर्गात् ‘कार्त्तिका’ इति पदं शोधपत्रे प्रयुक्तम् अस्ति। यः कार्त्तिकः सः कुमारः, स्कन्दः, कार्तिकेयः, शदाननः, शनमातुरः, देवसेनपतिः, पार्वतीपुत्रः, अग्निपुत्रः, कृत्तिकपुत्रः, गंगापुत्रः, सरजन्मः, विशाखा इत्यादयः इति प्रसिद्धः। अस्य शोधपत्रस्य विषयः अस्ति यत् कुमारकर्त्तिकेयस्य जगतः कल्याणे तस्य भूमिकायाः ​​संक्षिप्तपरिचयं दत्त्वा संस्कृतसाहित्ये तस्य भूमिकायाः ​​अन्वेषणम्।